Trẻ em và phụ nữ mang thai có ảnh hưởng như nào với dịch bệnh COVID-19 theo bác sĩ nhi?

Do Thế giới chưa bao giờ nhìn thấy Corona vi rút đặc biệt này (đó là lý do vì sao nó được gọi là "novel"), chúng ta chưa biết nhiều toàn bộ về nó. Các nhà khoa học và nghiên cứu khắp thế giới đang tìm hiểu để biết về Covid-19 hay SARS-CoV-2 và tìm các cách phòng và chữa có thể. Khi chúng ta càng chưa biết sự thật về điều gì thì chúng ta thường càng sợ hãi.

Dưới đây là 2 nghiên cứu được xuất bản trên tạp chí danh tiếng về Y học để cho chúng ta biết là  SARS-CoV-2 có ảnh hưởng thế nào đến trẻ em và phụ nữ mang thai.

Đầu tiên, điều thú vị ghi nhận là trẻ em dường như ít tổn thương với bệnh truyền nhiễm và có những triệu chứng nhẹ hơn so với người lớn. Không có trường hợp nào thông báo tử vong đối với trẻ em từ 0-9 tuổi. Một nghiên cứu rất nhỏ gồm 9 trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi bị truyền nhiễm SARS-CoV-2 nhận thấy là không trẻ nào ốm nghiêm trọng hay những biến biến chứng. Sự thật là 1 trẻ không có triệu chứng, 2 trẻ có triệu chứng nhẹ và 4 trẻ sốt (1)

Đối với phụ nữ mang thai cũng không có nguy cơ lớn cho biến chứng. Trong một nghiên cứu nhỏ 9 phụ nữ ở Vũ Hán ở thời kỳ 3 tháng cuối mang thai có xác nhận bị SARS-CoV-2, không một ai phát triển viêm phổi cấp hay tử vong. Tất cả đều sinh mổ khoẻ mạnh với các chỉ số Apgar bình thường. Không tìm thấy vi rút trong nước ối, máu ở dây rốn hay sữa mẹ (2).


(1) https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2761659

(2) https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30360-3/fulltext

Vì sao rửa tay thực sự có thể giảm được bệnh dịch?

Để ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm do vi rút, các bác sĩ thường khuyên phải vệ sinh rửa tay. Trong tình hình bùng phát bệnh dịch SARS-CoV-2 gần đây, điều này tiếp tục được nhấn mạnh. Có phải rửa tay thực sự hữu ích trong bối cảnh dịch bệnh?

Trong các lời chỉ dẫn làm thế nào phòng tránh truyền nhiễm vi rút , tổ chức Y tế Thế giới World Health Organization (WHO) khuyên mọi người nên "rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước". Mọi người tiếp tục nghi ngờ rằng việc đơn giản như rửa tay cá nhân có thể có bất kỳ ảnh hưởng nào không trong bối cảnh dịch bệnh. 

Nghiên cứu mới gần đây từ Viện Công nghệ Massachusett chỉ ra tầm quan trọng của việc rửa tay có thể làm giảm sự lan truyền bệnh truyền nhiễm (1). Nghiên cứu sử dụng mô hình hoá bệnh dịch và các mô phỏng dựa trên số liệu để xác định xem liệu và việc rửa tay có có thể ảnh hưởng đến mức độ lan truyền bệnh dịch không. Nghiên cứu đầu tiên chỉ ra rằng một số lượng lớn người không rửa tay sau khi đi vệ sinh. Các nhà nghiên cứu sử dụng số liệu về các chuyến bay toàn cầu. Họ nhìn vào khoảng thời gian bay, khoảng cách bay, các điểm kết nối và ước lượng thời gian mà hành khách ở sân bay.

Họ tìm ra vị trí chính xác của 120 sân bay mà họ nghĩ là đóng một vai trò then chốt trong việc lan truyền các tác nhân lây bệnh. Ví dụ như các sân bay ở Tokyo Nhật Bản, Honolulu ở Hawaii là dường như là những nơi chính trong việc lan truyền bệnh tật do sự thật là các sân bay này cho phép kết nối trực tiếp với nhiều sân bay lớn nhất của Thế giới.

Tuy nhiên các nhà nghiên cứu cho biết nếu nhiều người rửa tay thường xuyên và đúng, sẽ giảm đáng kể tốc độ lan truyền bệnh. Cụ thể, nếu 60% hành khách bay duy trì rửa sạch tay, thì sẽ giảm sự lây lan bệnh truyền nhiễm 70%. Thậm chí tăng số người rửa sạch tay khoảng 10% thì có thể làm giảm tốc độ lây lan bệnh nhiều những 24%.

Các biện pháp trong giáo dục, nhận thức và truyền thông là cách hiệu quả cho việc làm cho mọi người quen rửa sạch tay.

Các nhà nghiên cứu cho rằng một biện pháp khác hữu ích là làm sạch và khử khuẩn các bề mặt ở sân bay thường xuyên hơn, đặc biệt nơi mà nhiều người tiếp xúc.

(1) https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/risa.13438

Nghiên cứu mới: Uống 1 cốc sữa bò 1 ngày có thể tăng nguy cơ ung thư vú 50%

Theo một nghiên cứu gần đây xuất bản ngày 25/2 được tài trợ bởi Viện Ung Thư Quốc gia Mỹ và quỹ nghiên cứu ung thư Thế giới cho biết uống sữa bò tăng nguy cơ ung thư vú (1).

Các nhà nghiên cứu theo dõi 52.789 phụ nữ và nhận thấy rằng phụ nữ uống 1/4 đến 1/3 cốc sữa bò một ngày có nguy cơ tăng 30% ung thư vú. Một cốc một ngày tăng nguy cơ 50% và 2-3 cốc liên quan đến 80% tăng nguy cơ ung thư vú. Ngược lại nếu thay sữa bò bằng sữa đậu nành thì liên quan đến giảm 32% nguy cơ ung thư vú.


(1) https://academic.oup.com/ije/advance-article-abstract/doi/10.1093/ije/dyaa007/5743492?redirectedFrom=fulltext

Hà Nội: Mai sáng nhiều mây tầng thấp, chiều nắng và chuẩn bị lại rét

Trong mấy ngày hôm nay Hanoi đã được hưởng buổi sáng quang mây nhiều nắng. Ví dụ như sáng nay Hanoi đã có nhiều nắng bắt đầu ngay từ 8h sáng (hình dưới).

Hanoi và miền Bắc quang mây nhiều nắng ngay từ 8h sáng

Đây hình thế thời tiết rất đẹp mà mình rất thích vì có thời gian đi dạo và đá bóng vào buổi sáng với con. 

Vì sao đi dạo và đá bóng vào buổi sáng tốt hơn chiều tối? Câu trả lời sẽ khám phá trong bài viết sau.

Tuy nhiên sáng mai sẽ làm nhiều người ngạc nhiên khi mà Hanoi sẽ nhiều mây tầng thấp làm cho chúng ta sẽ thấy ít nắng hơn nhiều so với hôm nay. Nắng chỉ có trong buổi chiều. Mây tầng thấp cũng sẽ làm nhiệt độ Hanoi thấp hơn so với hôm nay do bức xạ mặt trời giảm. Hình thế này sẽ kéo dài vài ngày tiếp theo.

Vậy vì sao mây tầng thấp phát triển và tan? Đây sẽ là chủ đề còn viết nhiều sau, nhưng một trọng những nhân tố quan trọng là liên quan đến áp cao trên cao khi di chuyển ra Thái Bình Dương. Vì khi áp cao đi ra ngoài biển thì gió tầng thấp sễ thổi nhiều vào đất liền và thúc đẩy sự phát triển mây tầng thấp.

Hanoi sẽ tiếp tục ấm trong khoảng một tuần nữa. Từ đêm thứ 3 ngày 3/3 tuần sau một đợt không khí lạnh sẽ lại về và làm cho Hanoi sẽ lại trở rét từ sáng thứ 4 tuần sau (4/3). Tuy nhiên đợt rét này cũng sẽ không kéo dài và Hanoi sẽ lại nắng ấm từ cuối tuần sau thứ 7 ngày 7/3.

Vì sao WHO đặt tên Covid-19 là SARS-CoV-2?

Hôm nay báo Vietnamnet có đưa tin tổ chức Y tế Thế Giới (WHO) chính thức công bố tên của vi rút gây bệnh Covid-19 là SARS-CoV-2 (1).

Vậy vì sao WHO lấy tên là SARS-CoV-2?

Chỉ trong 20 năm, một trong những corona vi rút từ động vật truyền sang người gây ra một dịch lớn. Nhóm nghiên cứu Coronavirus (CSG) của Uỷ ban Quốc tế về phân loại vi rút là có trách nhiệm phát triển sự phân loại chính thức các loại vi rút và phân loại họ Coronaviridae. Nhóm CSG đã đánh giá tính mới lạ của 2019-nCoV.
Dựa vào loài phát sinh, sự phân loại, nhóm CSG chính thức xác nhận vi rút này như là cùng một kiểu với SARS-CoVs của loài corona vi rút liên quan đến hội chứng hô hấp cấp tính mạnh và chỉ rõ nó như là corona vi rút 2 hội chứng hô hấp cấp tính (SARS-CoV-2). Để thuận tiện cho việc truyền thông, nhóm CSG đã đề xuất sử dụng các tên sau để thuận tiện cho việc cách ly mỗi cá nhân: SARS-CoV-2/Isolate/Host/Date/Location (2)



(1) https://vietnamnet.vn/vn/suc-khoe/suc-khoe-24h/who-cong-bo-ten-chinh-thuc-cua-virus-gay-benh-covid-19-618851.html

(2) https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1?fbclid=IwAR1Xk0oMcCGBbzs8jK7vOSu-xD-4k6twD-mZZos3jtJauzCf4MGaMVNLe5c

Cho con bú lâu hơn có thể bảo vệ con khỏi bị béo phì sau này

Theo như nghiên cứu gần đây thì cho con bú sữa mẹ lâu hơn có thể bảo vệ con khỏi bị béo phì trong 5 năm đầu đời, trong khi đó cho con ăn dặm sớm có thể tăng nguy cơ béo phì sau này của con (1).

Nghiên cứu phân tích chỉ số BMI của những đứa trẻ cho bú sữa mẹ ≥6 so với <6 tháng. Kết quả cho thầy trẻ được bú sữa mẹ hơn 6 tháng cho chỉ số BMI trung bình thấp hơn sau này. Đối với thời gian bắt đầu cho con ăn dặm, khi cho con ăn dặm trước 6 tháng thì chỉ số BMI cao hơn sau này so với cho ăn dặm sau 6 tháng.

Tác giả kết luận: Các kết quả nghiên cứu này hỗ trợ thêm trong việc khuyến khích cho con bú sữa mẹ ít nhất 6 tháng để cho con phát triển khoẻ mạnh.

(1) https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/oby.22688

Vì sao hôm nay Hanoi sương mù và mây âm u cả sáng? Khi nào Hanoi sẽ thực sự NẮNG và ẤM?

Trong hôm nay Hanoi tiếp tục có nhiều sương mù, mây tầng thấp khiến trời âm u suốt cả buổi sáng. Gần chiều tối Hanoi sẽ thực sự quan mây và nắng.  Vì sao lại như vậy?

Trước hết hãy phân tích các số liệu quan trắc được từ vệ tinh và trạm đo tự động. Ảnh vệ tinh sương mù lúc 8am cho thấy chỉ một số tỉnh Đông Bắc Bộ và ven biển là ít sương quang mây, nắng (hình trên). Do sương mù là lớp rất mỏng (khoảng vài m đến vài trăm m) sát gần bề mặt đất,  nhiệt độ của sương mù gần bằng nhiệt độ bề mặt đất. Bởi vậy chúng ta không thể dùng ảnh hồng ngoại nhiệt để xem sương mù được. Ảnh dưới phải lấy lúc 8h sáng vì khu vực Vietnam lúc 7h sáng vẫn chưa có mặt trời chiếu sáng. 

Số liệu đo được của nhiệt độ, nhiệt độ điểm sương và độ ẩm lúc 7h sáng cũng cho thấy không khí đã  gần như bão hoà (nghĩa là hơi nước ngưng kết thành hạt nước) trên hầu hết đất liền miền Bắc (Nhiệt độ = nhiệt độ điểm sương), độ ẩm tương đối đạt 99%, chỉ duy nhất trên biển và một số khu vực ven biển là không khí không bão hoà (hình dưới).

Sương mù và mây tầng thấp làm cho tầm nhìn đã giảm xuống rất thấp, một số nơi không nhìn thấy gì (tầm nhìn =0) (hình dưới). Điều này rất nguy hiểm cho những người tham gia giao thông, nhất là các khu vực địa hình vùng núi phía Bắc.

Vậy theo KHOA HỌC thì vì sao như vậy?

Sương mù phát triển được đầu tiên khí quyển phải ổn định, bởi vì điều kiện này sẽ làm cho không khí không bị xáo trộn thẳng đứng nhiều. Điều kiện này xảy ra khi mà nhiệt độ không giảm nhanh theo độ cao. Suốt mấy ngày nay miền Bắc có áp cao lạnh duy trì làm cho khí quyển ổn định hơn. Các hạt sương mù hình thành khi mà bề mặt đất rất lạnh vì nó làm cho không khí sát bề mặt đạt được trạng thái bão hoà. Điều này sẽ được hỗ trợ thêm khi mà ban đêm trời quang mây và trên cao khí quyển rất khô. Vì sao như vậy? Bởi vì mây sẽ làm cho bức xạ bề mặt không thoát ra được do đó bề mặt giảm nhiệt chậm hơn cộng thêm nữa mây sẽ làm phát xạ trở lại bề mặt đất. Tương tự như hơi nước trong khí quyển. Bề mặt đất lạnh hơn đến lượt nó làm cho không khí sát nó cũng lạnh xuống một giá trị gọi là nhiệt độ điểm sương và lúc đó sương mù hình thành. Hình thế này được tạo ra khi mà trên cao có áp cao làm không khí đi xuống và bị nén nóng lên. Mọi người hay gọi là tạo ra lớp nghịch nhiệt (có nghĩa là nhiệt độ tăng theo độ cao). Áp cao thường liên quan gió nhẹ (Hình dưới) và đây cũng là điều kiện cho sương mù phát triển.

Lớp nghịch nhiệt là rất ổn định ở đó nó ngăn không cho không khí xáo trộn lên cao. Do đó nồng độ chất ô nhiễm sẽ tập trung ở bề mặt theo thời gian. Đó cũng là lý do vì sao hôm nay báo chí nói "KHÔNG KHÍ HÀ NỘI LIÊN TỤC Ở NGƯỠNG XẤU, NHÀ CAO TẦNG CHÌM TRONG MÙ MỊT" (1)

Các chất bột min trong không khí nhỏ hơn 2.5 micron gọi là PM2.5 có thể đi sâu vào trong phổi làm giảm khả năng hô hấp của chúng ta có thể làm bệnh hen và tim mạch nghiêm trọng hơn. Ngoài ra cũng cần nhớ là chất lượng không khí còn thay đổi đáng kẻ trong ngày. 

Hôm nay Hanoi phải gần chiều tối mới quang mây và có nắng (hình dưới)

Khi nào Hanoi sẽ nhiều NẮNG và thực sự ẤM?

Như vậy để trả lời câu hỏi này thì chúng ta phải phân tích các kết quả từ các mô hình tốt nhất Thế Giới hiện nay để xem sương mù và mây khi nào sẽ giảm. Các kết quả từ nhiều mô hình và nhiều phương pháp chạy đều cho rằng từ ngay mai sống áp cao nóng trên cao sẽ giảm dần và áp cao bề mặt cũng giảm theo và sương mù và mây sẽ giảm. Cụ thể là Hà Nội trong các ngày mai và tuần sau như sau:

Ngày mai Chủ Nhật (23/2) và ngày kia thứ 2 (24/2): Sẽ không giống như hôm nay, sáng sẽ ít sương mù và mây hơn thay vào đó nắng sẽ nhiều hơn. 

Từ thứ 3 (25/2) đến hết tuần sau: Khí áp sẽ giảm do đó nhiệt độ sẽ tăng và chúng ta sẽ cảm thấy thực sự ấm hơn, trời sẽ có sương mù vào buổi sáng nhưng không kéo dài và sau trời quang mây và đầy nắng.

(1) https://dantri.com.vn/xa-hoi/khong-khi-ha-noi-lien-tuc-o-nguong-xau-nha-cao-tang-chim-trong-mu-mit-20200222124145779.htm

Nghiên cứu mới: Ăn thịt có tốt cho bạn không?

Theo nghiên cứu mới xuất bản từ trường ĐH Cornell. Các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu hơn 30000 người lớn về những gì họ đã ăn trong vòng khoảng 19 năm và xem xét tỷ lệ bệnh tim mạch và tử vong (1). 

Họ nhận thấy chỉ cần ăn thậm chí một lượng nhỏ thịt (2 bữa thịt chế biến hoặc thịt đỏ không chế biến trong 1 tuần) cũng tăng nguy cơ tử vong từ bất kỳ nguyên nhân nào khi so sánh vơi không ăn thịt.

Tương tự đối với nguy cơ bệnh tim mạch, chỉ cần ăn 2 bữa một tuần thịt chế biến, thịt đỏ chưa chế biến hoặc thịt gia cầm cũng tăng nguy cơ bệnh tim mạch và tử vong.

Một bữa thịt tương đương 4 ounce hay 113.4 g thịt đỏ hoặc thịt gia cầm.

Mỗi chúng ta sẽ phải đưa ra quyết định về làm thế nào có thể giảm nguy cơ bệnh tim mạch và chết sớm và các bệnh khác.

(1) https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/article-abstract/2759737

Nghiên cứu mới của Havard: Sữa bò và sức khoẻ con người

Một bài báo được xuất bản trên tạp chí Y danh giá bởi giáo sư danh tiếng của Havard mới đây ngày 13 tháng 2 năm 2020 về sữa bò và sức khoẻ của con người.

Tác giả đã phân tích hơn 100 công trình nghiên cứu và kết luận là bằng chứng để hỗ trợ việc uống sữa bò của chính phủ Mỹ là không có (1).

Lý do phổ biến nhất để uống sữa bò là để tăng sức khoẻ của xương, để tích trữ canxi trong suốt cuộc sống để phòng bị gãy xương. Tuy nhiên điều này đều không đúng. Những quốc gia mà tiêu thụ sữa cao nhất như Thuỵ Điển thì có xu thế nguy cơ gãy xương cao hơn sơ với quốc gia tiêu thụ sữa thấp nhất (hình trên).

Con người không yêu cầu cần phải uống sữa của động vật khác. Tất cả các chất dinh dưỡng trong sữa bò có thể nhận được từ nguồn khác. Mục tiêu của sữa động vật là để giúp động vật nhỏ phát triển nhanh và tránh bị ăn thịt bởi loài khác.

(1) https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra1903547?fbclid=IwAR03q_7VnXIctS-ysHLBAwKe_q-GL_R7gN6yYRUrHkHLyIp9Fm9HTrTivQQ

Hanoi trong tuần mây, sương mù kín trời và sang tuần lại RÉTTT kéo dài

Dịch cúm virut 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV) bùng phát ở Vũ Hán Trung Quốc đúng vào khoảng thời gian điển hình của mùa đông. Vì sao thời gian này là mùa cúm (https://thienminhle.blogspot.com/2019/12/vi-sao-cam-lanh-va-cam-cum-xuat-hien.html ). Hình trên cho thấy Hanoi và miền Bắc vẫn đầy mây. Khi nào Hanoi có nắng ấm sau đợt rét kéo dài suốt từ đầu năm mới đến giờ? 

Trong tuần này và tuần sau nữa thời tiết Hanoi lại có nhiều sự thay đổi bất ngờ.

Trước hết hãy bắt đầu trong tuần này: Hôm nay và ngày mai khí áp vẫn còn cao và sống áp cao trên cao vẫn tồn tại do đó Hanoi vẫn còn nhiều mây và rét.

Nhiệt độ sẽ thực sự tăng từ ngày thứ 4 (ngày 12/2) đến hết thứ 7 (15/2) do khí áp giảm trong các ngày này. Trong các ngày này thì một hiện tượng điển hình là sẽ xuất hiện sương mù/mưa rất nhỏ bao phủ kín trời vào đêm và sáng. Do đó những người tham gia giao thông chú ý đặc biệt các khu vực miền núi.

Tuy nhiên do sự có rãnh lạnh trên cao (hình trên) Hanoi có thể sẽ có mưa rào và sấm sét vài nơi các đêm ngày 12 và 14. Duy nhất Hanoi có đón một chút ánh nắng mặt trời vào chiều tối ngày thứ 5 (13/2) 

Từ đêm thứ 7 một đợt không khí lạnh mạnh mới tràn về làm Hanoi sẽ lại RÉTTT kéo dài. Nhiệt độ thấp nhất trong các ngày đầu tuần sau có thể dưới 15C (hình dưới).

Sai số trong Y học dẫn đến chết người đứng thứ 3 ở Mỹ

Hình ảnh X quang của một bệnh nhân 52 tuổi bị nhiễm 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV) (3)

Theo nghiên cứu gần đây của Johns Hopkins thì hơn 250,000 người Mỹ chết mỗi năm do những sai số trong Y học, dẫn đến là nguyên nhân gây chết người thứ 3 sau bệnh tim mạch và ung thư (1). Các nghiên cứu khác cho rằng sai số trong Y học gây chết người với con số cao hơn tận hơn 440,000 người Mỹ mỗi năm (2).

Mới đây một bài báo của một bác sĩ ở bệnh viện ở Vũ Hán được xuất bản hôm 7 tháng 2 ở tạp chí JAMA cho biết một tin sốc nữa: Trong số 138 bệnh nhân bị vi rút Corona thì 41 % bệnh nhân được nghi là sự lây truyền liên quan đến bệnh viện (3).

Tất cả các thông tin trên là hết sức quan trọng nhưng các phương tiện thông tin đại chúng ít thấy đưa tin.

Cách tốt nhất để tránh những sai số trong chăm sóc y học của bệnh viện là đầu tiên chúng ta không để bị ốm. Vậy làm thế nào để không bị ốm? Đó là lý do Trường đại học Y học lối sống (lifestyle medicine) được ra đời ở Mỹ trong thế kỷ này.

(1) https://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/study_suggests_medical_errors_now_third_leading_cause_of_death_in_the_us

(2) https://journals.lww.com/journalpatientsafety/Fulltext/2013/09000/A_New,_Evidence_based_Estimate_of_Patient_Harms.2.aspx

(3) https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2761044?utm_source=facebook_twitter_linkedin&utm_medium=social_jn&utm_campaign=amplification&utm_term=manual_mb&fbclid=IwAR0tONhOnTTpA-nWuPyZErrV52aETcZHWG_qaUf3psnoS4bK3HLKBjgotUg

Một số thuật ngữ tiếng Anh dùng cho bệnh dịch: endemic, outbreak, epidemic, and pandemic nghĩa là gì?

Các thuật ngữ endemic, outbreak, epidemic, and pandemic thường được dùng để mô tả sự truyền nhiễm bệnh. Vậy các từ này nghĩa là gì?

Endemic:
Tiếng Việt nghĩa là bệnh địa phương. Là điều kiện bệnh có tỉ lệ có thể dự báo được và khá ổn định trong số một nhóm người. Số trường hợp ghi nhận được xấp xỉ như số dự đoán. Nhóm người có thể là tất cả những người cư trú ở một thành phố, quốc gia hoặc khu vực lớn hơn như các lục địa. Ví dụ như trường hợp bệnh sốt rét ở Châu Phi, bệnh viêm gan B khắp Thế giới.

Outbreak:
Tiếng việt hay gọi là sự b ùng phát. Là khi có một sự tăng đột biến số người có bệnh lớn hơn dự kiến. Hoặc là có nhiều trường hợp endemic lớn hơn dự kiến, hoặc là điều kiện ở một nơi nào đó mà chưa bao giờ bị trước đây bởi vậy một trường hợp riêng lẻ cũng được coi là outbreak. Outbreak được giới hạn trong những khu vực tương đối nhỏ. Ví dụ như bệnh dịch tả sau trận động đất ở Haiti năm 2010,  hay bệnh từ thực phẩm Escherichia coli outbreak liên quan đến rau diếp và thịt bò say, hay sự bùng phát bệnh Ebola ở các quốc gia châu Phi kể từ năm 1976

Enpidemic:
Tiếng việt mình hay gọi là bệnh dịch. Là khi outbreak lan rộng trên một khu vực địa lý lớn hơn. Ví dụ như là vi rút Zika bắt đầu ở Brazin năm 2014 và lan rộng ra hầu hết các quốc gia thuộc châu Mỹ Latin và Caribe; sự bùng phát Ebola 2014-2016 ở Tây Phi.

Pandemic
Tiếng việt gọi là đại dịch hay dịch lớn. Là enpidemic lan rộng ra toàn cầu. Ví dụ nổi tiếng nhất là Bệnh cúm ở Tây Ban Nha năm 1918 làm truyền nhiễm hơn 1/3 dân số Thế Giới và làm thiệt mặng 50 triệu người. Có một vài đại dịch cúm kể từ năm 1918- vào năm 1957 và 1968 cũng như H1N1 năm 2009. Ví dụ khác như bệnh dịch hạch ở thế kỷ 14, vi rút gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) 2003, và HIV/AIDS.

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến việc bệnh dịch lan truyền bao xa. Trong đó 2 nhân tố quan trọng nhất là người truyền sang người và sự di chuyển của con người đặc biệt bằng máy bay bởi điều này làm cho bệnh truyền nhiễm lan sang vùng mới của thế giới chỉ trong thời gian tính bằng giờ.

Tham khảo

(1) https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2726986?fbclid=IwAR2FdKVr-ggcIUypsyaCUozLms0GgN2g4woBT8kHTk7mp5aFIsy4t1qp2kQ