Một số thuật ngữ tiếng Anh dùng cho bệnh dịch: endemic, outbreak, epidemic, and pandemic nghĩa là gì?

Các thuật ngữ endemic, outbreak, epidemic, and pandemic thường được dùng để mô tả sự truyền nhiễm bệnh. Vậy các từ này nghĩa là gì?

Endemic:
Tiếng Việt nghĩa là bệnh địa phương. Là điều kiện bệnh có tỉ lệ có thể dự báo được và khá ổn định trong số một nhóm người. Số trường hợp ghi nhận được xấp xỉ như số dự đoán. Nhóm người có thể là tất cả những người cư trú ở một thành phố, quốc gia hoặc khu vực lớn hơn như các lục địa. Ví dụ như trường hợp bệnh sốt rét ở Châu Phi, bệnh viêm gan B khắp Thế giới.

Outbreak:
Tiếng việt hay gọi là sự b ùng phát. Là khi có một sự tăng đột biến số người có bệnh lớn hơn dự kiến. Hoặc là có nhiều trường hợp endemic lớn hơn dự kiến, hoặc là điều kiện ở một nơi nào đó mà chưa bao giờ bị trước đây bởi vậy một trường hợp riêng lẻ cũng được coi là outbreak. Outbreak được giới hạn trong những khu vực tương đối nhỏ. Ví dụ như bệnh dịch tả sau trận động đất ở Haiti năm 2010,  hay bệnh từ thực phẩm Escherichia coli outbreak liên quan đến rau diếp và thịt bò say, hay sự bùng phát bệnh Ebola ở các quốc gia châu Phi kể từ năm 1976

Enpidemic:
Tiếng việt mình hay gọi là bệnh dịch. Là khi outbreak lan rộng trên một khu vực địa lý lớn hơn. Ví dụ như là vi rút Zika bắt đầu ở Brazin năm 2014 và lan rộng ra hầu hết các quốc gia thuộc châu Mỹ Latin và Caribe; sự bùng phát Ebola 2014-2016 ở Tây Phi.

Pandemic
Tiếng việt gọi là đại dịch hay dịch lớn. Là enpidemic lan rộng ra toàn cầu. Ví dụ nổi tiếng nhất là Bệnh cúm ở Tây Ban Nha năm 1918 làm truyền nhiễm hơn 1/3 dân số Thế Giới và làm thiệt mặng 50 triệu người. Có một vài đại dịch cúm kể từ năm 1918- vào năm 1957 và 1968 cũng như H1N1 năm 2009. Ví dụ khác như bệnh dịch hạch ở thế kỷ 14, vi rút gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) 2003, và HIV/AIDS.

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến việc bệnh dịch lan truyền bao xa. Trong đó 2 nhân tố quan trọng nhất là người truyền sang người và sự di chuyển của con người đặc biệt bằng máy bay bởi điều này làm cho bệnh truyền nhiễm lan sang vùng mới của thế giới chỉ trong thời gian tính bằng giờ.

Tham khảo

(1) https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2726986?fbclid=IwAR2FdKVr-ggcIUypsyaCUozLms0GgN2g4woBT8kHTk7mp5aFIsy4t1qp2kQ