Dự báo mùa mưa và bão cho Vietnam năm 2021: Phần 1: Quan trắc

Mùa mưa và bão gây lũ lụt cho Vietnam trong năm nay đang chuẩn bị đến. Khi nào thì mưa và bão xảy ra nhiều nhất trong năm nay ở Vietnam? 

Chỉ còn hơn 1 tháng nữa là hết mùa hè và sang mùa thu. Mùa thu theo khí tượng học là gồm 3 tháng từ tháng 9 đến tháng 11. Năm nay thì mùa thu sẽ như thế nào?  Một trong những nhân tố để dự báo mùa là dựa vào hiện tượng qui mô lớn như El Nino và La Nina. 

ENSO là một vùng biển ở Thái Bình Dương ở vùng nhiệt đới liên tục thay đổi giữa pha lạnh và ấm. Gió tín phong vùng nhiệt đới (tức gió thổi quanh trái đất gần xích đạo) thường bắt đầu hay kết thúc một pha nào đó bởi vì gió làm xáo trộn bề mặt nước đại dương và làm thay đổi dòng chảy trên đại dương

 

Theo cách tương tác giữa biển và đại dương này mà làm cho ENSO có những tác động đến lượng mưa và hình thế khí áp trên toàn cầu. Chúng ta thường quan trắc được sự dịch chuyển toàn cầu của các hình thế khí áp trong suốt quá trình xuất hiện và phát triển của các pha ENSO. Mỗi pha của nó có tác động riêng lên thời tiết của chúng ta. Một pha nào đó (như nóng hay lạnh) thường phát triển vào cuối mùa hè và mùa thu và có thể kéo dài đến mùa hè sang năm và thậm chí tận 2 năm sau.

Pha lạnh của ENSO gọi là La Nina và pha ấm gọi là EL Nino. Các pha này được quyết đinh bởi sự biến đổi của nhiệt độ bề mặt nước biển trong khi vực ENSO3.4. (Hình dưới)

Hình dưới cho biết dị thường của nhiệt độ bề mặt biển hiện tại.

Như vậy chúng ta có thể thấy một vùng biển lạnh hơn (màu xanh) đang xảy ra ở các khu vực ENSO. Chúng ta cũng nhìn thấy một khu vực có bề mặt nước biển nóng hơn rất nhiều đang xảy ra ở phía Tây Thái Bình Dương (như Vietnam) và Tây Bắc Thái Bình Dương.  Hình trên cũng cho thấy một số nơi có nhiệt độ bề mặt nước biển lạnh hơn có dạng hìn sóng là bởi vì do gió đông tín phong thổi mạnh hơn đẩy nước biển về phía Tây làm cuộn sóng bề mặt biển (rất thú vị).

Hình dưới từ NOAA chi biết sự biến đổi của nước đang có xu thế lạnh đi trong 3 tháng gần đây

Sự giảm nhanh của nhiệt độ bề mặt nước biển (SST) hiện nay là rất đáng kể và đã kéo dài trong nhiều tuần qua. Hình dưới cho thấy sự biến đổi của dị thường SST trong khu vực ENSO chính ở vùng 3.4. Nó cho thực sự khi nào nóng lên hay lạnh đi của bề mặt biển. Chúng ta có thể thấy sự giảm SST liên tục kể từ tháng 7 và xu thế bề mặt biển đang lạnh đi ở vùng này kéo dài đến hiện nay.

Trước khi phân tích xem liệu La Nina có được dự báo là phát triển không thì cũng cần thiết phải biết một số khái niệm.

Trước hết hãy biết La Nina là gì? 

La Nina là một pha lạnh của một sự dao động mạnh và rộng lớn của đại dương (gọi là ENSO dao động Nam). Các bạn đọc blog này đã từng nghe thấy từ đó chưa? Nếu chưa thì đây là một số thông tin đơn giản dễ hiểu:

Hình trên từ NOAA cho biết hoàn lưu điển hình trong suốt hiện tượng La Nina (pha lạnh). Không khí đi xuống ở phía Đông Thái Bình Dương làm cho thời tiết ổn định và khô, trong khi đó không khí đi lên ở phía Tây Thái Bình Dương gây ra thường xuyên có mưa bão và nhiều mưa hơn.

Phân tích dự báo ENSO và làm thế nào nó có thể thay đổi thời tiết trên toàn cầu trong phạm vi một mùa hay hơn? (next)